Wat is vrijheid?

'Vrijheid is de kracht om zonder beperkingen te handelen en het vermogen om te kiezen'.

Een van de meest cruciale aspecten van het leven is het besef van vrijheid en het besef van onderworpenheid. Ons uiteindelijke doel is het ervaren van vrijheid, maar om te begrijpen wat vrijheid is, moeten we eerst weten wat onderworpenheid is. Wat betekent het om vrij te zijn en wat betekent het om onderworpen te zijn?

Onderworpen zijn is vastzitten in een van de vele mogelijkheden, niet meer het vermogen hebben om te kiezen uit een oneindige reeks responsen. Waar zijn we aan onderworpen? Altijd aan onze eigen grenzen, aan onze overtuigingen en geconditioneerde responsen. Grenzen en overtuigingen zijn slechts ideeën of concepten waar we ons ondergeschikt aan hebben gemaakt en als waarheid accepteren. En als ze net zo rigide en onbuigzaam zijn als beton, zijn we niet in staat verder te kijken dan die waarheid. De concepten gaan als gevangenismuren functioneren, muren die we onbedoeld om ons heen optrekken.

Je vangt jezelf in een web van gedachten zoals een spin een vlieg in spinrag wikkelt. Je bent zowel de spin als de vlieg, je zet jezelf vast in je eigen web. Jouw huidige leven ligt in jouw opgeslagen als een afdruk en energiepatroon. Deze worden geactiveerd door woorden, ontmoetingen en relaties. Je bent zo geconditioneerd dat je je ervaringen steeds op een bepaalde manier interpreteert. Die conditionering bepaalt hoe je reageert. Dus de gevangenis van onderworpenheid is altijd de gevangenis van je eigen conditionering.

De meeste mensen blijven hun hele leven slaven. Ze zijn een bundel zenuwen gecombineerd met geconditioneerde responsen. Deze worden voortdurend door andere mensen en omstandigheden geactiveerd en omgezet in volkomen voorspelbare reacties.

Om vrij te worden moeten we onze geconditioneerde responsen ontmantelen. We moeten grenzen overschrijden en het grenzeloze ervaren.

Negatieve en positieve vrijheid

'Vrijheid bestaat in het erkennen van grenzen.'
- J. Krishnamurti

Negatieve vrijheid is de 'vrijheid van van invloed van anderen.' Deze vrijheid houdt verband met vrijheid en bevrijding, bijvoorbeeld van dwang, van overheersing, ziektes en waandenkbeelden.

Positieve vrijheid is de 'vrijheid tot het inzetten van je eigen vermogen.' Het is de mogelijkheid om te kiezen en het eigen leven in te richten. Het is deze vrijheid waar men het over heeft wanneer het gaat over de vrije wil.

 

Formele vrijheid

Tot welk doel richt zich de 'vrijheid tot het inzetten van je eigen vermogen' want niet alles kan het hart vervullen. Wie zich uit vrije wil namelijk op het verkeerde richt, zou zijn vrijheid daarbij kunnen verspillen, en dan gaat het niet alleen om vrijheid in sociale of politieke zin maar om iets dat nog dieper gaat: zo'n mens kan in zichzelf verdeeld raken. Die komt in de staat van de 'vrijheid als voortvluchtige.'

De formele vrijheid bestaat als een vermogen tot anders willen, maar de materiële vrijheid gaat verloren: je kunt niet meer doen wat je vanuit je diepste natuur eigenlijk graag wilt. In de christelijke traditie werd het doel van de vrijheid altijd ingevuld vanuit de wezenlijk gerichtheid op God. God dienen is vrijheid of het aangaan van goede, intermenselijke relaties of het nastreven van rechtvaardigheid voor iedereen.

Vrije wil

De vrije wil is het vermogen van rationeel handelende personen om controle uit te oefenen over hun daden en beslissingen. Op het gebied van de religie kan het bijvoorbeeld impliceren dat een alvermogende godheid geen macht uitoefent over de wil en keuzes van de mens.